Загрузка
X


Կարո Փայլան. «Անպատժելիությունը բռնություն է ծնում»

Человек ЖАМ / 11.06.2017

Կարո Փայլանը Թուրքիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր է 2015 թվականից։ Ընտրվել է քրդամետ՝ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությունից։

2016 թվականի ապրիլի 21-ին, Թուրքիայի խորհրդարանի հերթական նիստում Կարո Փայլանն իր ելույթի ժամանակ, մեկ առ մեկ վեր բարձրացնելով Օսմանյան կայսրության այն բոլոր հայ-օրենսդիրների նկարները, ովքեր սպանվել են Մեծ Եղեռնի օրերին, և հնչեցնելով նրանց անունները՝ դատապարտեց այն փաստը, որ Թուրքիայում տարբեր հաստատություններ կրում են Ցեղասպանության կազմակերպիչների և ակտիվ մասնակիցների անունները։ Հետագայում պատգամավորը բազմիցս հարձակումների ենթարկվեց իշխող կուսակցության ներկայացուցիչ խորհրդարանականների կողմից։

2017 թվականի հունվարին սահմանադրական փոփոխությունների քննարկման ժամանակ նա հարց բարձրացրեց Հայոց Ցեղասպանության մասին, ինչի համար խորհրդարանը որոշում ընդունեց նրան զրկել հետագա երեք նիստերին մասնակցելու իրավունքից, իսկ նրա ելույթի խոսքերը ջնջել նիստի արձանագրությունից։

Մինչև խորհրդարանի պատգամավոր ընտրվելը Կարո Փայլանը ակտիվորեն զբաղվում էր հասարակական գործունեությամբ, օգնում էր Ստամբուլի հայկական համայնքին, «Ակոս» թերթի գլխավոր խմբագիր Հրանտ Դինքի զինակիցն էր։ 

Թուրքական խորհրդարանում նման համարձակ ելույթները Ձեզ համար վտանգավոր չե՞ն։

— Այսօր Թուրքիայում մենք մի լուրջ խնդրի ենք բախվում. 1915 թվականի իրադարձությունների մասին գիտելիքների բացակայությանը, քանի որ իշխանությունները միտումնավոր թաքցնում են անցյալը, ոչ մի կերպ չեն ցանկանում բաց անել պատմության սև արկղը։ Ես հայ եմ և հպարտանում եմ դրանով, բայց ես նաև Թուրքիայի քաղաքացի եմ և ցանկանում եմ ժողովրդավարական երկրում ապրել։ Հայերը, ասորիները, հույներն ու հրեաները, որոնք 1913-1923 թվականներին ապրել են երկրում, ցեղասպանության հետևանքով վտարվել են իրենց բնակավայրերից և դաժան բռնությունների ենթարկվել։ Եվ եթե մենք ցանկանում ենք ժողովրդավարական երկիր ստեղծել, մենք պետք է ընդունենք անցյալը։ Այլապես էլ ի՞նչ սահմանադրական բարեփոխումների մասին ենք խոսում։ Ես ջանում եմ ցույց տալ նրանց, որ սա մեր երկիրն է, մեր հայրենիքը, որ մենք այս երկրի մի մասն ենք։ Եվ եթե անցյալում տեղի է ունեցել սարսափելի մի բան, որի անունը Ցեղասպանություն է, և դուք դա չեք ընդունում, մենք երբեք չենք հասնի ժողովրդավարության։ Եվ այն ամենը, ինչ ես անում եմ Ցեղասպանության, Հրանտ Դինքի սպանության և նոր սահմանադրության առնչությամբ, անում եմ մի նպատակով. ժողովրդավարական պետություն կառուցելու համար։ Ցավոք սրտի, երբ խոսքը հայերի կամ քրդերի մասին է լինում, արմատական մահմեդականները, քեմալականներն ու ազգայնականները համախոհ են դառնում։

Հնարավո՞ր է, արդյոք, ժամանակակից Թուրքիայում խաղաղ ճանապարհով ժողովրդավարության հասնել։

Թուրքիան ստեղծվել է ստի և հանցագործությունների վրա։ Թուրքերը հայերի մասին միայն մի բան գիտեն. «Հայերը դավաճաններ են։ Քրդերը ահաբեկիչներ են։ Նրանք դավաճանել են թուրք ժողովրդին, և նրանց արտաքսել են»։ Նոր սերունդը գաղափար անգամ չունի, որ այս հողերը դարեր ի վեր հայերին են պատկանել, որ նրանք այստեղ ծնվել, մեծացել և պաշտպանել են այս հողը։ Ես ցանկանում եմ հասցնել թուրք ժողովրդին այն ճշմարտությունը, որ այստեղ, այս հողի վրա հայեր են ապրել, նաև հայ պատգամավորներ, որոնք թուրքերի հետ խաղաղ ապրելու գաղափարներ են քարոզել և ցանկացել են փոխզիջումներ գտնել։  Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում իմ անցյալ տարվա ելույթում ես ամբիոնից ցույց տվեցի զոհված պատգամավորների նկարները և հնչեցրի նրանց անունները, քանի որ մարդիկ սովորաբար խոսում են թվերի լեզվով. զոհվել են միլիոնավորներ, հարյուր հազարավորներ, շատ շատերը, սակայն հասարակությունը չի ճանաչում նրանց, չգիտի, ասենք, սպանված հայ պատգամավորների անունները, դեմքերը։ Իմ ելույթից հետո շատերը մոտենում էին և հարցնում. մի՞թե ճիշտ է, որ 19-րդ դարում թուքական մեջլիսում հայ պատգամավորներ են եղել։ Ես նրանց ցույց տվեցի, որ այդ իրե՛նք են դավաճանել հայերին և ոչնչացրել նրանց երազանքները։ Կարծում եմ,  հենց դա էր պատճառը, որ իմ ելույթն այդքան մեծ արձագանք ստացավ թե՛ Թուրքիայում, թե՛ հայկական Սփյուռքի բոլոր համայնքներում։ 

Մեր նախնիները դեռ 19-րդ դարում պայքարել են Թուրքիայում ժողովրդավարության համար, բայց արդյունքում Ցեղասպանություն է տեղի ունեցել։ Անգյալի դառը փորձը չի՞ ազդում Ձեր լավատեսության վրա։

— Ես պատգամավոր եմ դարձել Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության կողմից։ Մեր կուսակցության ծրագրում դրույթ կա նաև Հայոց Ցեղասպանությունը ճանաչելու մասին։ Իմ բոլոր ընկերները գիտեն 1915 թվականի իրադարձությունների մասին և ակտիվորեն սատարում են ինձ։ Երբ ինձ զրկեցին ձայնի իրավունքից, իմ ընկերներն ինձ հետ միասին հեռացան խորհրդարանից։ Ես ձգտում եմ Թուրքիայի Խորհրդարանում ամեն անգամ հիշեցնել Ցեղասպանության մասին, բայց իմ ջանքերը ոչինչ չեն փոխում, քանի որ նրանք այդ մասին ոչինչ չեն ուզում լսել։ 

Ինչպես ասում են՝ չկա ավելի խուլ մարդ, քան նա, ով չի ուզում լսել։

Թուրքերն ասում են, որ այս երկրի հիմնադիրները հերոսներ են, իսկ մենք ասում ենք, որ այդ մարդիկ Հայոց Ցեղասպանության հեղինակներն են։ Սա շատ լուրջ հարց է թուրք ժողովրդի համար, քանի որ Թալեաթ և Էնվեր փաշաների մասին հիշատակը մինչև այսօր վառ է Թուրքիայում, որտեղ նրանց հերոսներ են համարում։ Ի պատիվ նրանց փողոցներ են անվանկոչված։ Կարո՞ղ եք պատկերացնել, որ Գերմանիայում կքայլեք Հիտլերի անվան փողոցով։

Այս երկրում ցեղասպանությունը շարունակվում է։ Օրինակ, քրդական քաղաքներում մինչև օրս էլ սպանում են քրդերին։ Հանցագործությունները կշարունակվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ Թուրքիան չի ընդունել իր մեղքը։

Ժողովրդավարական պետություն դառնալ, նշանակում է, որ հայերն ու քրդերը հավասար իրավունքներ պիտի ունենան, ինչպես նաև այս երկրում ապրող մյուս ազգությունները։ 

Որքա՞ն հայ է ապրում հիմա Թուրքիայում։

— Մոտ 60-70 հազար մարդ։ Նախկինում հայերը կազմել են Թուրքիայի բնակչության 40%-ը, իսկ այսօր 0,1%-ից էլ քիչ ենք։ Քրդերը նույն խնդիրներն ունեն, բայց նրանք մի քանի միլիոն են։ 

Բնիկ որտեղացի՞ եք։

— Մայրս Մուշից է, հայրս՝ Մալաթիայից։ Նախնիներս երկու կողմից էլ մեծ գերդաստաններ են ունեցել, մեծ մանուֆակտուրաների տեր են եղել։ Ցեղասպանությունից հետո հրաշքով մի քանի երեխա է փրկվել. նրանց հարևաններն են փրկել, այդ թվում նաև մեծ մայրիկս։ 1969 թվականին ծնողներս Մալաթիայից տեղափոխվել են Ստամբուլ։ Ես 1972-ին ծնվել եմ Կոստանդնուպոլսում։ 

Որտե՞ղ եք սովորել։ Ինչո՞ւ որոշեցիք քաղաքականությամբ զբաղվել։

— Սկզբում սովորել եմ հայկական դպրոցում, հետո Ստամբուլի համալսարանի բիզնես-դպրոցում։ Ավարտելուց հետո որպես մենեջեր աշխատել եմ իմ դպրոցում, եղել եմ նաև  հայկական դպրոցներին առնչվող ծրագրերի համակարգող։

Քաղաքականությամբ սկսել եմ զբաղվել՝ նպատակ ունենալով փոխել Թուրքիայում ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ վերաբերմունքը, ինչպես նաև թույլ չտալ Օսմանյան կայսրությունում հայերի Ցեղասպանության մասին փաստերի հետագա աղավաղումը, մի բան, որ անում է Թուրքական պետությունը՝ ջանադրորեն թաքցնելով ճշմարտությունը սեփական ժողովրդից։

2011 թվականին դարձա քրդամետ՝ Խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցության անդամ, ձախ՝ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության (ԺԴԿ-HDP) հիմնադիրների թվում եմ եղել, որը հանդես է գալիս ի պաշտպանություն Թուրքիայում ազգային փոքրամասնությունների շահերի, և ընտրվել եմ կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ 2015 թվականին նույն կուսակցությունից ընտրվել եմ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր։ 

Թուրքիան կամաց-կամաց փորձում է տարանջատվել ողջ աշխարհից, երկրում զարգանում է ագրեսիվ քաղաքականությունը։ Ձեր կուսակցության շատ ազդեցիկ անդամներ ձերբակալվել են։ Ի՞նչ եք կարծում, այսպես ո՞ւր է ձգտում հասնել Թուրքիան։

— Հիմա Թուրքիան ուղիղ դեպի դիկտատուրա է գնում։ Ես փորձում եմ խորհրդարանի իմ գործընկերներին հասկացնել, որ նման մի սխալ էլ հարյուր տարի առաջ ենք արել։ Այն ժամանակ կորցրեցինք բոլոր ազգային փոքրամասնություններին։ Առաջ ես կարող էի այդ մասին հանգիստ խոսել խորհրդարանում՝ օգտագործելով «ցեղասպանություն» բառը։ Այսօր իշխող կուսակցության ներկայացուցիչները փոքրամասնությունների ազատության դեմ են հանդես գալիս։ Հենց այդ պատճառով էլ նրանք քվեարկեցին խորհդարանի նիստերին իմ մասնակցությունը երեք օրով արգելելու համար։ Երկրի ներքին իրավիճակը ծայրահեղ լարված է։ Փաստորեն մենք գնում ենք հարյուր տարով ետ՝ դեպի այն սարսափելի իրադարձությունները։ Թուրքիան ավելի ու ավելի է ավտորիտար պետություն դառնում։ Էրդողանը խրախուսում է ծայրահեղականությունն ու ազգայնականությունը։ 

ԱՄՆ-ում Վաշինգտոնի հայ համայնքի հետ հանդիպման ժամանակ ասացիք, որ Թուրքիայում ապրող հայերը արդարություն են պահանջում։ Ի՞նչ արդարության մասին է խոսքը։

— Հասկանալու համար այսօր Թուրքիայում ստեղծված իրավիճակը պետք է վերադառնանք անցյալ դարի սկզբին Հայոց Ցեղասպանությանը նախորդող ժամանակաշրջանում ստեղծված իրավիճակին։

Չէ՞ որ անպատժելիությունը բռնություններ և նոր իրավախախտումներ է ծնում։ Այսօր քրդերը Թուրքիայում հայտնվել են գրեթե նույն իրավիճակում, ինչ մեկ դար առաջ հայերը։ Նույն կենտրոնացած, անմարդկային և անհոգի գաղափարախոսությունն այսօր շրջվել է քրդերի  և բոլոր ժողովրդավարների դեմ։

Արդյունքում Էրդողանը մեղադրանքներ է ներկայացնում բոլոր նրանց դեմ, ովքեր քննադատում են իրեն և քրդերին ահաբեկիչներ է կոչում։ Նախագահն ասում է, որ շարունակելու է այս պատերազմն այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի ոչնչացել «վերջին ահաբեկիչը»։ Այսպես ամեն օր 30-40 մարդ է զոհվում։

Իր իշխանության առաջին տարիներին Էրդողանը, հետևելով նախկին վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուի խորհուրդներին, փորձում էր իրեն սունիտների համաշխարհային առաջնորդ հռչակել, բայց ոչինչ չստացվեց, և Դավութօղլուն հեռացվեց պաշտոնից։ Այսօր Էրդողանը փոխել է մարտավարությունը. ջանում է իր շուրջը հավաքել թուրք ազգայնականներին, սակայն դա երկրի ներսում լարում է իրավիճակը։ 

Հիմա հաճախ են ասում, թե ժամանակակից թուրքերը փոխվել են։ Հայերը, մասնավորապես՝ Սփյուռքի հայերն անվստահությամբ են ընդունում այս տեսակետը։ Ի՞նչ կասեք այդ մասին։

— Ցավոք սրտի թուրքերի նոր սերունդը շատ ավելի ծայրահեղական է և ազգայնական տրամադրություններ ունի։ Նրանք շատ կրոնամետ են. դա նախ և առաջ ռադիկալ մահմեդականությունն է։ Ժամանակակից սերունդը չի հարգում այլ կրոններն ու ազգություններին։ Նրանք անընդհատ ասում են. «Մենք եղբայրներ ենք», բայց չէ՞ որ եղբայրները հավասար իրավունքներ են ունենում։

Մենք բոլորս տարբեր ենք, և պիտի սովորենք միասին ապրել։ Եթե հավասարության տանող ուղիներ չգտնենք, ապագա չենք ունենա։ Եթե այսպես շարունակվի, մեր երկրին էլ սպասվում է նույն ճակատագիրը, ինչ Սիրիային և Իրաքին։

Թուրքիայի հայ համայնքն ի՞նչ դժվարությունների առաջ է հիմա կանգնած։ Սատարու՞մ է Ձեզ:

— Երկրում շատերը սատարում են ինձ։ Ոմանք վախենում են այդ մասին բացեիբաց հայտարարել. չեն ուզում բանտում հայտնվել։

Այսօր ամեն ինչ շատ ավելի է բարդացել։ Ես չեմ ուզում, որ նոր սերունդը վախի մթնոլորտում մեծանա։ Կարևոր է, որ նրանք քաղաքական համարձակություն ունենան, ազատ արտահայտեն իրենց մտքերն ու գաղափարները, պայքարեն իրենց իրավունքների համար։  Համոզված եմ, որ այդպես մենք ավելի ուժեղ կդառնանք։

Եթե դու մշտական վախի մեջ ես ապրում, չես պայքարում, թաքցնում ես անունդ կամ փոխում այն, ոչինչ չես անում քո մշակույթի, արժեքների պահպանության համար, ուրեմն էլ ի՞նչն է քեզ հայ դարձնում։

Մենք ոչ միայն մարդկային զոհեր ենք տվել, այլ նաև կորցրել ենք մեր մշակութային ժառանգության մի մասը։ Շատ կարևոր է հասկանալ, որ Ցեղասպանությունը տևել է ոչ թե մեկ-երկու շաբաթ, ամիս կամ տարի, այլ մեկ դար հետո էլ այն շարունակվում է։ Օրինակ այն, ինչ ինձ հետ տեղի ունեցավ խորհրդարանում։ Այս ամենը աշխարհի մասին կեղծ պատկերացումների, կեղծ տեղեկատվության և կրթության հետևանքն է։ Թուրքիան ապրում է մեծ ստի մեջ։ 

Իսկ հայ եկեղեցի՞ն։

— Իհարկե սատարում է ինձ, բայց շատ դիվանագետ պահվածք է դրսևորում։ Երկրում բռնապետությունը հասցրել է նրան, որ երիտասարդ հայերից շատերը ծրագրում են հեռանալ երկրից։ Վերջին տասը տարիներին շատ հայեր են հեռացել, քանի որ կորցրել են ապագայի նկատմամբ հավատը։ Նրանք չգիտեն՝ կկարողանա՞ն մեծացնել իրենց երեխաներին, կշտկվի՞, արդյոք, իրավիճակը երկրում։ Այսպես որ գնա, էլ ոչ ոք չի մնա։ 

Դուք հաճախ եք ճանապարհորդում և տարբեր երկրներում հանդիպում եք հայկական Սփյուռքի ներկայացուցիչների հետ։ Չէի՞ք կամենա Մոսկվայում էլ լինել։

— Շատ եմ ուզում։ Մենք ծրագրել ենք հանդիպել Ռուսաստանի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ, մտադիր ենք այցելել Ռոստով, Անապա և Մոսկվա։ 

Ի՞նչ եք մտածում Թուրքիայում ՌԴ դեսպան Անդրեյ Կառլովի սպանության մասին։

— Մեր կուսակցությունը դեպքից անմիջապես հետո ցավակցություն հայտնեց Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը և ռուս ժողովրդին։ Մենք խստորեն դատապարտեցինք ՌԴ դեսպան Անդրեյ Կառլովի սպանությունը։ Այս քաղաքական սպանությունն ի ցույց դրեց, որ Թուրքիան, ցավոք սրտի, այլևս անվտանգ երկիր չէ։ Այս հանցագործության մեղավորները, այն սադրողներն ու աջակիցները պետք է պատասխանատվության ենթարկվեն։ 

Կարծում եմ Ձեզ համար գաղտնիք չէ, որ ամբողջ աշխարհի հայ երիտասարդները Ձեզ շատ են գնահատում, սիրում ու հարգում։ Ի՞նչ կցանկանայիք հաղորդել նրանց մեր ամսագրի միջոցով։

— Գիտեմ և երախտապարտ եմ։ Ես պայքարում եմ այն մարդկանց իրավունքների համար, ում նախնիները դարերով ապրել են այս հողերի վրա։ Պետք է հոգ տանել մեր պատմական հայրենիքի մասին։ Կարևոր է, որ ամբողջ աշխարհում հայ երիտասարդները հասկանան, որ մենք՝ Թուրքիայի ժողովրդավարներս, նրանց աջակցության կարիքն ունենք։ Անհրաժեշտ է, որ աշխարհն իմանա, թե ինչ է կատարվում Թուրքիայում, և սկսի քննադատել երկրի ներկա քաղաքականությունը։